Archiwum - Słowo na dziś

23.11.2017
Marionetka

Lalka teatralna poruszana (od góry) za pomocą nitek lub drucików zawieszonych na tzw. krzyżaku[1]. Każda linka jest przymocowana do innej, oddzielnej części ciała marionetki i przy ruchu krzyżaka są one poruszane.
W przeciwieństwie do pacynki – lalki zakładanej na dłoń – marionetka może przedstawiać całą postać.


22.11.2017
Lever de rideau

(fr.; ang. courtain raiser, niem. Vorspiel, hiszp. loa, ros. Лeвe дe puдo)


Sztuka, najczęściej jednoaktowa, grana przed przedstawieniem głównym, różniąca się zwykle od niego tematyką (np. farsa przed tragedią). Zwyczaj ten, częsty w wieku XIX, dziś raczej zanika (czasami praktykowany jeszcze w Comédie Française, gdy sama sztuka główna jest zbyt krótka, by wypełnić wieczór teatralny). W Hiszpanii funkcję tę pełniła loa, służąca jako prolog do auto sacramental lub do comedia.


ak
Źródło: Słownik terminów teatralnych


21.11.2017
Chiton

(gr. chitón) 1. ub., staroż. czeœć ubioru gr., poczštkowo długa do stóp męska szata, póŸniej luŸna lniana krótka męska lub długa kobieca; ch. był bez rękawów, spinany na bokach i zakładany bezpoœrednio na ciało.


Źródło: Słownik teatru


20.11.2017
Colombina

Najpopularniejsze imię jednej z typowych postaci komedii dell'arte – sprytnej i uroczej służącej, partnerki Arlekina, który jest w niej zakochany. Postać ta, nazywana jest niekiedy po prostu Servetta (wł. 'służąca'), nosiła też imiona Arlecchina i Rosetta. W późniejszych pantomimach (zwł. w angielskiej arlekinadzie) imię to nosiła główna amantka. Z kolei przejęta przez komedię literacką postać Colombiny przekształciła się w typ subretki.


ak
Źródło: Słownik teatru


19.11.2017
Jowialszczyzna

określenie nawiązujące do postaci tytułowej komedii Aleksandra Fredry "Pan Jowialski", będące synonimem prowincjonalnej mentalności, ograniczeń duchowych i tradycjonalizmu.


Źródło: www.aict.art.pl


18.11.2017
Komedia płaszcza i szpady (hiszp. comedia de la capa y espada)

Typ dramatu hiszpańskiego z XVI-XVII w. obejmujący utwory przygodowo-awanturnicze, których akcja dotyczyła skomplikowanych i pełnych niezwykłych wydarzeń zabiegów o względy i rękę ukochanej. Występowały w nich typowe postacie: szlachetny amant, piękna dama, rywal i sprytny, czasem błazeński służący (gracioso). Całość utrzymana była na ogół w tonie lekkim, choć niepozbawionym akcentów lirycznych, a nawet dram. Najpopularniejszym twórcą gatunku był F. Lope de Vega y Carpio („Dziewczyna z dzbanem", „Pies ogrodnika"), ale pisali je także Tirso de Molina („Zielony gil") i P. Calderon de la Barca.

ak
Źródło: Słownik teatru


17.11.2017
Choreg

W starożytnej Grecji obywatel miasta-panstwa zobowiązany do wystawienia własnym kosztem chóru na igrzyska (agony) teatralne lub muzyczne. Choreg przygotowywał chóry mające wystąpić w przedstawieniach dramatycznych (w tragedii i komedii), zaopatrywał je w kostiumy, a także pokrywał koszty wystawienia widowiska.


ak


Źródło: Słownik teatru


16.11.2017
Maszynista

(fr. machiniste, ang. stage hand, niem. Büknerarbeiter, hiszp. técnico, ros. машинист сциены)
Pracownik techniczny teatru dokonujący podczas spektaklu zmiany dekoracji, czuwający nad efektami i trickami scenicznymi oraz sprawnym funkcjonowaniem przedmiotów i rekwizytów scenicznych. W teatrze tradycyjnym maszynista ukryty musiał być za kulisami, za kurtyną, czy poza sceną ponieważ każda jego interwencja w „naturalny" i autonomiczny świat sceny, każde ujawnienie jego działań lub jego obecności burzyłyby iluzję teatralną. Nie znaczy to jednak, że interwencja maszynisty nie istniała przed B. Brechtem i kohortą jego „dystancjalizujących" naśladowców, już bowiem w czasach Arystofanesa ujawnienie działań maszynisty i maszynerii teatralnej traktowano jako zabieg deziluzjonistyczny. We współczesnej, głównie awangardowej polityce scenicznej, interwencje maszynisty sięgające nawet w obszar samej gry, nie są wcale kamuflowane; przeciwnie – jego działalność stała się znamieniem charakterystycznym dla praktyki teatralnej i dla charakteru stwarzanego przez teatr świata fikcji. Ponadto pewne jego czynności (jeżeli dotyczą mniejszych i lżejszych obiektów) są wykonywane przez samych aktorów (np. współpracują oni przy otwartych zmianach dekoracji). Przestaje istnieć wyraźny rozdział między grą sceniczną a jej zatrzymaniem: aktorzy przedstawiają się w roli „pracowników sceny", a czynności maszynistów poczynają ulegać teatralizacji i stają się integralną częścią przedstawienia bez rezygnacji ze swojej funkcji pośredniczącej między aktorami i publicznością.


rk
Źródło: Słownik terminów teatralnych


 


15.11.2017
Ironia tragiczna

Splot wydarzeń nieuchronnie prowadzących do katastrofy, niezależnie od woli bohatera; kategoria estetyczna charakterystyczna dla tragedii antycznej, teoretycznie opisana w epoce nowożytnej. Sprzeczność między wiedzą i dążeniami bohatera a siłami fatum nazywana bywa także ironią losu lub ironią obiektywną, np. i.t. w „Królu Edypie" Sofoklesa - tytułowy bohater nie może zapobiec nieszczęściu zapowiadanemu wyrokami wyroczni, staje się igraszką okoliczności, które doprowadzają go do nieświadomego grzechu kazirodztwa i tym samym przekreślenia sensu całego życia.


Źródło: http://www.aict.art.pl/


14.11.2017
Charakteryzacja

Nadawanie twarzy i sylwetce aktora cech wieku oraz szczególnych cech zewnętrznych odtwarzanej postaci. Aktor sam lub przy pomocy charakteryzatora, korzystajšc ze szminek, peruk, sztucznego zarostu, zmienia swoja fizjonomie; charakteryzacja może być uzupełniona również np. sztucznym nosem, łysina, maska, kostiumem z epoki itp.


Źródło: Słownik teatru


13.11.2017
The Wooster Group

Eksperymentalny teatr amerykański założony oficjalnie w 1980 roku przez współpracującą ze sobą od 1974 grupę reżyserów i aktorów należących do Performance Group, na czele z E. LeCompte i S. Grayem. Ich pierwsze wspólne przedstawienie "Sakonnet Point" powstało w 1975 i było pierwszą częścią autobiograficznej "Rhode Island Trilogy" Graya. Po rozwiązaniu Performane Group zespół rozpoczął własną działalność, łącząc osiągnięcia teatru poszukującego lat. 60 i 70. z wykorzystaniem multimediów, eksperymentami z przestrzenią, a także z klasycznymi tekstami dramatycznymi, które poddawane są scenicznej dekonstrukcji.


ak
Źródło: Słownik Teatru


12.11.2017
Paweł Dobiecki

(1903-1970), tancerz, baletmistrz. Karierę zaczynał w balecie warszawskiego Teatru Wielkiego, w latach 1925-1933 przebywał w Rumunii jako solista bukaresztańskiej Opery Narodowej, czasami tylko występujac w Polsce. Tańczył także we Włoszech. Następnie związany z warszawskimi teatrami rewiowymi i z operetką. W czasie okupacji grał w jawnych teatrach, za co po wojnie ukarał go ZASP. Po woj- nie występował glownie w Teatrze Wielkim w Poznaniu. W Skolimowie zamieszkał w 1967 roku.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie


11.11.2017
Wanda Biernacka

(1872-1953) aktorka związana ze scenami Lwowa, Stanisławowa, Krakowa , a w późniejszym okresie życia także Warszawy. W tym ostatnim mieście głównie jako suflerka, choć czasem pojawiała się jeszcze na scenie w epizodach. Jedna z pierwszych pensonariuszek Skolimowa.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


10.11.2017
Stefania Turońska

(1894-1955), aktorka. Występowała m.in. na scenach Warszawy, Kijowa, Lublina, Grodna, a także na polonijnych scenach Francji. Po ranach odniesionych podczas manifestacji na placu Teatralnym w 1905 roku do końca życia pozostał jej niewielki garb, który jednak potrafiła na scenie zamaskować. W latach trzydziestych XX wieku osiadła w Paryżu i prowadziła tam zakład kosmetyczny. Na scenę już nie wróciła. Nie wiadomo dokładnie, kiedy zamieszkała w Skolimowie.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


09.11.2017
Wacław Ujejski

(1902-1982) scenograf, ceniony malarz i ilustrator. Przez wiele lat współpracował ze stołecznymi teatrami. W Skolimowie zamieszkał w 1981 roku. Zmarł jednak w Warszawie.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


 


08.11.2017
Jakszagana

Typ tradycyjnych przedstawień ludowych występujący w indyjskim stanie Karnataka. Podobnie jak w przypadku innych indyjskich tradycji teatralnych, tematy spektakli pochodzą głównie z „Mahabharaty" i „Ramajany". Aktorzy występują w ozdobnych i barwnych strojach z charakterystycznymi nakryciami głowy przypominającymi tiary lub wysokie korony, ich twarze pokrywa makijaż. Wszystkie elementy stroju i makijażu są znaczące i poddane ścisłej kodyfikacji. Aktorom towarzyszy muzyka, zaś wypowiedzi postaci są śpiewane przez kierownika zespołu, a następnie powtarzane przez aktorów. Cechą odróżniającą jakszagana od innych typów ludowych przedstawień indyjskich jest większe znaczenie tańca, obecność elementów akrobatycznych, a także rozbudowane tańce solowe na początku przedstawień oraz sceny bitwy będące ich kulminacją. Tradycyjne przedstawienia jakszagana odbywają się nocą na prostokątnej scenie wyznaczonej przez wbicie w ziemię czterech tyczek ozdobionych liśćmi. Jakszagana powstała najprawdopodobniej w XV wieku. Od XIX wieku przechodzi proces modernizacji (tematy czerpane z życia codziennego) i komercjalizacji (występy za opłatą poza okresami świątecznymi).

ak
Źródło: Słownik teatru


07.11.2017
Mówić do tyłu

Wypowiadać określone słowa, mając jeszcze w pamięci poprzednie słowa, poprzednią kwestię.

Źródło: Socjolekt aktorów


06.11.2017
Benefis

W XVIII i XIX w. przedstawienie teatralne lub koncert, z którego dochód przeznaczony był dla jednego aktora lub zespołu. Była to forma dodatkowego wynagrodzenia. PóŸniej organizowany także z okazji jubileuszy artystów.


Źródło: Słownik teatru


05.11.2017
EKWILIBRYSTYKA

odmiana popisu akrobatycznego, który polega na pokazie umiejętności zachowaniu równowagi w szczególnie utrudnionych warunkach i w obliczu realnego niebezpieczeństwa (np. na linie).


Źródło: http://www.aict.art.pl/


04.11.2017
Stanislaw Bukowski

(1903-1987), reżyser i aktor teatrów lalkowych. Przez całe życie zawodowe związany z Teatrem
Lalki i Aktora w Wałbrzychu. W Skolimowie zamieszkał dwa lata przed śmiercią.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


Książka tygodnia

Iłła. Opowieść o Kazimierze Iłłakowiczównie
Wydawnictwo Marginesy
Joanna Kuciel-Frydryszak

Trailer tygodnia