Archiwum - Słowo na dziś

26.09.2017
AXER ERWIN

(ur. 1917, zm. 2012), reżyser teatralny, wieloletni dyrektor (a uprzednio wicedyrektor) i kierownik artystyczny Teatru Współczesnego w Warszawie (1949-81); autor ponad 50 inscenizacji, m.in. „Kordiana” Juliusza Słowackiego (1956), „Much” Jean-Paul Sartre'a (1957), „Kariery Artura Ui” Bertolta Brechta (1962), „Tanga” Sławomira Mrożka (1965), „Matki” Witkacego (1970), „Miłości na Krymie” Sławomira Mrożka (1994). Poza macierzystym teatrem reżyserował także w ZSRR, RFN i Austrii. Okazując demonstracyjnie swój szacunek dla tekstu dramatu, zwłaszcza klasycznego, A. nie stronił od nowatorskiej dramaturgii (Ionesco, Bond). „Temperament artystyczny - pisała Marta Fik -gust literacki i sposób reagowania na świat, zbliżają Axera raczej ku dramaturgii nowszej i to tej, która ukazuje bohaterów, przeżywających zarówno konflikty ogólne, jak i prywatne, z pewnym dystansem...” Stąd w spektaklach A. dominuje kameralność. Reżyser stwarza przy tym pole dla aktorskiej wynalazczości, zawsze jednak podporządkowanej dyscyplinie nadrzędnej całości. Artysta stworzył jeden z najlepszych po wojnie polskich zespołów teatralnych, odkrywając zarazem dla teatru nowy repertuar i wybitne indywidualności aktorskie.


Źródło: www.aict.art.pl


25.09.2017
Czarna komedia

odmiana komedii współczesnej, której komizm polega na wykorzystaniu elementów horroru, okrucieństwa, czyli atrybutów czarnego humoru, zwykle idących w parze z groteskowym ujęciem, np. „Lekcja" (1951) Eugėne'a Ionesco, „Jesienny gość" (1956) Friedricha Dürrenmatta, „Na pełnym morzu" (1961) Sławomira Mrożka.


Źródło: http://www.aict.art.pl/


24.09.2017
Frederico Garcia Lorca

(1898-1936), wybitny poeta i dramaturg hiszpański, zamordowany przez frankistów; syn zamożnego gospodarza i nauczycielki. Studiował prawo. Debiutował zbiorem „Księga poematów" (1921), w którym nawiązywał do poezji ludowej. Po zwycięstwie republikanów kierował teatrem objazdowym, w którym wystawiał własne adaptacje klasyki. Powstała wówczas trylogia dramatyczna: „Krwawe gody" (1933), „Yerma" (Bezpłodna, 1934) i „Dom Bernardy Alba" (1936), w której poeta przeciwstawia tradycję wsi hiszpańskiej namiętnościom i tęsknotom jednostek.


Źródło: http://www.aict.art.pl/


23.09.2017
Teatr niewidzialny

(fr. thèâtre invisible, ang. invisible theatre, niem. unsichtbares Theater, hiszp. Teatro invisibile, ros. meamp нeвuдuмьlй)


Określenie A. Boala (1977: 37) na oznaczenie inicjowanej przez aktorów w jakiejś grupie osób improwizowanej gry w taki sposób, by osoby te nie orientowały się do końca, że biorą udział w grze, i nie weszły w rolę zwykłych widzów teatralnych.


ak
Źródło: Słownik terminów teatralnych


22.09.2017
Halina Drohocka-Kordowska

(1914-2005), aktorka, pedagog. Związana początkowo z teatrami Krakowa, Wilna, Łodzi i Wrocławia, najdłużej występowała w stołecznym Teatrze Ateneum. Role w Teatrze Telewizji. Przez wiele lat była profesorem warszawskiej PWST. W Skolimowie od 2003 roku.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


 


21.09.2017
Teatr uliczny

Współczesna odmiana przedstawień teatralnych odgrywanych na ulicach, placach. Stanowi próbę nawiązania do tradycji teatru działającego poza zamkniętym budynkiem, wychodzącego do widzów i otwartego na interakcje z nimi oraz wpływ niepowtarzalnej sytuacji przypadkowej. Jednocześnie wiąże się z dążeniem do wykorzystania specyficznych warunków przestrzeni miejskiej. W ramach teatru ulicznego współistnieją różnorodne formy i poetyki, od występów solowych, koncertu muzycznego i popisu zręczności, przez spektakle dramatyczne nawiązujące do tradycji teatru jarmarcznego, po rozbudowane widowiska plastyczno- poetyckie. Teatr uliczny nawiązuje czasem do happeningów. W Polsce rozwija się szczególnie intensywnie od lat 80., zaś najważniejszymi zespołami uprawiającymi teatr uliczny są: Akademia Ruchu, teatr Ósmego Dnia, Teatr Snów, Teatr Biuro Podróży, Teatr KTO.


ak


Źródło: Słownik teatru 


20.09.2017
Mieczysław Jahoda

(1924-2009), wybitny operator filmowy, wieloletni profesor Łódzkiej PWSF, współtwórca polskiej szkoły filmowej. Opiekun debiutów setek reżyserów i operatorów. Autor zdjęć do kilkudziesięciu filmów, m.in.: "Pętla" (1957) i "Pożegnania" (1958) Wojciecha Jerzego Hasa; "Krzyżacy" (1960) Aleksandra Forda czy "Nie lubię poniedziałku" (1971) Tadeusza Chmielewskiego. Profesor uwielbiany przez studentów filmówki. Mężczyzna o oczach niebieskich jak bławatki, którego kochały kobiety. Słabnący, schorowany już Mieczysław Jahoda, także w schronisku, gdzie zamieszkał w 2007 roku, budził jednoznaczne uczucia pań. Odkąd pojawił się w Domu, skolimowskie haute couture zmieniło się w tres haute couture.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


19.09.2017
Stanisław Scierski

(1939–1983), aktor. Urodzony w Lędzinach na Górnym Śląsku, od wczesnej młodości pracował fizycznie. W roku 1957 ukończył Liceum Ogólnokształcące w Bieruniu Starym, po czym podejmował się dorywczych zajęć (m.in. był gajowym w Nadleśnictwie Biskupice). Od września 1963 do kwietnia 1964 pracował w Zarządzie Powiatowym Związku Młodzieży Wiejskiej w Oleśnie Śląskim. We wrześniu 1964 został zatrudniony na stanowisku maszynisty w Teatrze 13 Rzędów, dokąd ściągnął go Waldemar Krygier, z którym pracował w Studenckim Teatrze Politycznym w Krakowie. W Teatrze pełnił obowiązki inspicjenta, jednocześnie podejmując pierwsze działania aktorskie. Jego pierwszą rolą był Don Henryk w II wariancie Księcia Niezłomnego (premiera 14 XI 1965 we Wrocławiu) – objął ją zastępując Gastona Kuliga, który odszedł z zespołu. Z dniem 1 lutego 1966 otrzymuje status aktora-stażysty. W roku 1967 obejmuje role Lei i Heleny w V wariancie Akropolis (premiera 17 V). W tym czasie brał również udział w pracach nad Samuelem Zborowskim, które następnie przekształciły się w projekt Ewangelie, by w końcu przyjąć kształt Apocalypsis cum figuris. W trakcie tych prac ukształtowała się jego największa kreacja aktorska – Jan. Przy Apocalypsis cum figuris pełnił też obowiązki asystenta reżysera. 2 stycznia 1970 otrzymał oficjalny dokument potwierdzający odbycie czteroletniego stażu w Teatrze Laboratorium, co pozwalało na pełnienie zawodu aktora w ramach zespołu, bez prawa jego wykonywania poza nim. W okresie parateatralnym należał początkowo do ekipy realizującej przedsięwzięcia Święto i Special Project. Pod koniec roku 1973 rozpoczął prowadzenie prac warsztatowych we współpracy z Reną Mirecką i Zbigniewem Cynkutisem, zaś rok później podjął prowadzenie własnych Spotkań Roboczych, realizowanych we Wrocławiu (w styczniu 1975 został oficjalnie mianowany Kierownikiem Laboratorium Spotkań Roboczych). Brał bardzo aktywny udział w Uniwersytecie Poszukiwań Teatru Narodów, prowadząc Konsultacje, ćwiczenia, gry i zabawy (15 VI – 7 VII; łącznie 490 uczestników), Spotkania Robocze (20–21 VI) i dwa Ule (29 i 30 VI); wziął też udział w Special Project (1–2 VII). W latach następnych oprócz występów w Apocalypsis cum figuris prowadził warsztaty aktorskie i staże w Polsce i za granicą (m.in. w ramach cykli Otwarcia – miasto Wrocław i Acting Therapy). W roku 1979 należał do ekipy realizującej przedsięwzięcie Drzewo ludzi, a następnie wziął udział w pracach, których efektem był Thanatos polski. Inkantacje. W latach 1981–1983 brał udział w kolejnych stażach i warsztatach organizowanych przez Teatr Laboratorium. 18 czerwca 1983 poślubił Danutę Łuczak, która niespełna miesiąc wcześniej (22 V) urodziła jego córkę Hannę. 11 lipca 1983 popełnił samobójstwo, które – jak twierdzi wielu – było spowodowane depresją po faktycznym, choć jeszcze formalnie nieogłoszonym zakończeniu działalności przez Teatr Laboratorium. Wspominany jako niesłychanie wrażliwy, przekraczający wszelkie granice zwykłości i normalności, porównywany do Edwarda Stachury i żywego płomienia, zginął, „gdy wyschła rzeka, w której był rybą" (Tadeusz Burzyński).


Źródło:Encyklopedia na www.grotowski.net


18.09.2017
Teatr guerrilla

Jedna z odmian teatru alternatywnego; happenerski teatr uliczny związany z ruchami kontestacji politycznej w USA i Europie w drugiej połowie lat sześćdziesiątych XX wieku. Wyłonił się z awangardy teatralnej przełomu lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Celem tego teatru była walka ze skostnieniem panującego systemu politycznego poprzez parodiowanie jego centralnych haseł. Ważną cechą tego teatru była spontaniczność działań teatralnych, przeciwstawiana rytualizmowi kultury oficjalnej. Nawiązują do źródeł teatru : magicznych rytuałów, wielkiej fety, jak greckie Dionizje. Wobec tego przeniesiono większość działań teatralnych na ulice, często grano za darmo. Ale nie chodziło tylko o zabawę, wspólne przeżywanie było alternatywą dla alienacji; darmowe przedstawienia podkreślały niezależność twórców, odwrócenie się od sztuki komercyjnej. W teatrze guerilla istniały dwa podstawowe cele i dwie wobec tego płaszczyzny działania : teatr jako nośnik informacji; przedstawienia miały zmuszać do myślenia. Drugą płaszczyzną oddziaływania była próba wskrzeszenia nowych doznań psychicznych w uczestnikach. Polskim przykładem może być działalność Pomarańczowej Alternatywy w drugiej połowie lat osiemdziesiątych.

Oprac. rk


17.09.2017
Teatr grecki

Wiąże się z kultem Dionizosa. Pierwszy teatr powstał w Atenach w V wieku p.n.e. w starożytnej Grecji wykorzystywano naturalne ukształtowanie terenu, na miejsce teatru wybierano przeważnie wzgórze, na jego zboczu mieściła się widownia, w dole okrągły plac zwany orchestrą, na którym wybudowano prostokątne podwyższenie. Nazwano je proskenion. Za nim znajdował się niewielki budynek- skene- spełniający funkcje garderoby. W tragedii w jednej scenie mogło występować najwyżej trzech aktorów. Pierwszego aktora do teatru wprowadził Tespis, drugiego Ajschylos, trzeciego Sofokles. Aktorzy występowali w maskach i na koturnach. Najwyższe koturny mieli aktorzy odgrywający role osób wywodzących się z rodu królewskiego. Twarz aktora zakrywała maska. Aktorzy występowali przeważnie w bardzo jaskrawych kostiumach tak, by byli widoczni z każdego miejsca na widowni. Aktorami byli tylko mężczyźni, oni również odgrywali role kobiece, przywdziewając odpowiednie maski.
Budowa tragedii antycznej:
- Prologos- wstęp, zawierał zapowiedz treści tragedii,
- Parodos- pierwsza część chóru,
- Epejsodia i stasimony- pieśni chóru, epejsodia zawierały treści akcji, stasimony komentowały to, co zdarzyło się w poszczególnych epizodach. Epeisodiów było zazwyczaj pięć- w czwartym a nich następował punkt kulminacyjny.
- Exodus- ostatnia pieśń chóru, podsumowywał treść dramatu.
Zasady tragedii antycznej:
- Zasada trzech jedności- miejsca, czasu i akcji. Jedność miejsca polegała na umiejscowieniu akcji tylko w jednym miejscu, jedność czasu ograniczała czas trwania tragedii najwyżej do jednej doby, zaś jedność akcji zawężała treść dramatu tylko do jednego, głównego wątku.
- Zasada decorum- dotyczy odpowiedniości stylów. Tragedii przypisywany był styl "wysoki", komedii styl "niski". Reguła decorum określała również typ postaci, jakie mogły występować w teatrze- w tragedii postacie "wysokiego" stanu, szlachetnie urodzone, w komedii postacie o rodowodzie plebejskim.
- Zasada nieprzedstawiania scen krwawych- o drastycznych wydarzeniach opowiadano w dialogu.
- Zasada niezmienności charakteru postaci- bohaterowie tragedii antycznej nie podlegają transformacjom, nie popadają w skrajne stany emocjonalne. Takiej kreacji postaci sprzyjało użycie niezmiennej maski, którą aktor przywdziewał na początku przedstawienia, a zdejmował dopiero na końcu sztuki.


ak
Źródło: Słownik teatru


16.09.2017
Garderoba teatralna

pomieszczenie dla aktorów, w którym przygotowują się oni do wejścia na scenę: przebierają w kostiumy i charakteryzują. W teatrach XIX-wiecznych rozróżniano garderoby dla gwiazd i pośledniejszych wykonawców.


Źródło: http://www.aict.art.pl/s


15.09.2017
Bojkot teatralny

nieformalna inicjatywa środowiska teatralnego w okresie stanu wojennego (i kilka lat po jego zniesieniu), polegająca na odmowie występowania polskich aktorów w telewizji. B.t. traktowany był przez znaczną część środowiska jako akt sprzeciwu wobec ówczesnej polityki władz, przez innych jako manifestacja zbyt kosztowna dla teatru i kultury.


Źródło: www.aict.art.pl


14.09.2017
Sotie

Francuska farsa ludowa popularna w średniowieczu, wykonywana przez zawodowych błaznów, którzy odgrywając szaleńców, wyśmiewali i krytykowali współczesne stosunki społeczne i obyczajowe.

ak
Żródło: Słownik teatru


13.09.2017
Franciszka Bąkowska

(1880-1963) tancerka. Przetrwały ślady dokumentujące jej występy w repertuarze wodewilowum na scenach Kalisza i Kielc w pierwszych dwóch dekadach XX wieku oraz letnich teatrach ogródkowych Warszawy. Data przybycia do schroniska nie jest znana.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


12.09.2017
Brighella

Postać komedii dell'arte, początkowo jeden z dwóch zannich – służących. Stanowił przeciwieństwo ruchliwego Arlekina: ciężki, toporny, często brutalny; pochodził z Bergamo lub Neapol. Nosił luźny biały strój, ozdobiony żółtą lub złotą lamówką, i półmaskę z wydatnym nosem. Z czasem stał się jednym z wielu służących, tracąc znaczenie, jakie miał u początków teatru dell'arte.


ak
Źródło: Słownik teatru


11.09.2017
Naturalistyczne przedstawienie

(fr. représentation naturaliste, ang. naturalistic staging, niem. naturalisticher Aufführungsstil, hiszp. representación naturalista, ros. нamypaлucmuчecкoe npeдcmaв лeнue)


Naturalistyczny sposób przedstawiania teatralnego polega na dążeniu do tego, by świat sceny uchodził za samą rzeczywistość, a nie za jej artystyczną transpozycję. B. Dort określa naturalistyczne przedstawienie jako „próbę uczynienia ze sceny miejsca konkretnego, zamkniętego i spójnego, w którego materialność włączony zostaje aktor (jako twórca lub jako tworzywo), miejsca, które pragnie uchodzić wobec widza za rzeczywiste" (Dort, Naugrette-Christophe 1984: 11).


ak
Źródło: Słownik terminów teatralnych


10.09.2017
Dać przestrzeń

Odsunąć się od kolegi na scenie


09.09.2017
Gombrowicz Witold

(1904-1969), prozaik, dramaturg, eseista. Wywodził się z warstwy ziemiańskiej, od 1911 przebywał w Warszawie. Studiował prawo na UW (1927) oraz filozofię i ekonomię w Paryżu. Tuż przed wybuchem II wojny światowej wyjechał do Argentyny. Po rocznym stypendium w Berlinie Zachodnim (1963), zamieszkał we Francji. Zwrócił na siebie uwagę już debiutanckim tomem opowiadań „Pamiętnik z okresu dojrzewania” (1933). Autor powieści „Ferdydurke” (1937), „Trans-Atlantyk” (1953), „Pornografia” (1960), „Kosmos” (1965); dramatów „Iwona, księżniczka Burgunda” (1938), „Ślub” (1953), „Operetka” (1966), a także 3 tomów „Dziennika” (1957-66). Oryginalne pisarstwo Gombrowicza koncentruje się wokół sposobów poznania rzeczywistości, przy czym pisarz interesuje przede wszystkim Formą zdolną służyć opisaniu skomplikowanego świata stosunków międzyludzkich i psychiki, a także miejsce sztuki w interpretowaniu świata. Często przedmiotem rozważań G. stawały się formy w jakiś sposób wynaturzone (np. niedojrzałość, brzydota, sarmatyzm). Pisarz poszukiwał możliwości wyrwania się z krępujących pęt konwenansu i zastygłych form (temu poświęcona jest polemiczna powieść „Ferdydurke”).


Źródło:www.aict.art.pl


08.09.2017
DÜRRENMATT FRIEDRICH

(1921-1990), szwajcarski prozaik i dramaturg, którego twórczość sceniczna należała do kanonu teatrów europejskich w latach 50. i 60. Autor m.in.: „Romulusa Wielkiego" (1949), „Franka V" (1959), „Wizyty starszej pani" (1956) i „Fizyków" (1962) - najczęściej inscenizowanych dramatów, a także licznych opowiadań, słuchowisk i scenariuszy filmowych, m.in. „Kraksy" (1956). Często wiązano twórczość D. z teatrem (patrz:) Brechta, początkowo traktując poszczególne utwory dramaturga jako repliki utworów wielkiego poprzednika: „Franka V" jako odpowiedź na „Operę za trzy grosze" czy „Fizyków" jako ciąg dalszy „Życia Galileusza". Twórczość D. widziana jednak w kontekście teatru absurdu (m.in. Eugène'a Ionesco) mieści się w nurcie wyrosłym po kataklizmie II wojny światowej, który rejestruje krach kultury mieszczańskiej. D. czyni to po swojemu, sięgając przede wszystkim po środki właściwe komedii, nie cofając się przed efekciarstwem, paradoksem, parodią. Szydząc z mieszczańskiej moralności i z indywidualizmu, ukazuje swoją niewiarę w wybory etyczne człowieka.


Źródło: http://www.aict.art.pl/


07.09.2017
Józefina Bolska-Zdanowicz

wystepowała również jako Niuta Bolska (1892-1978), spiewaczka, aktorka. Ozdoba międzywojennych teatrzyków i wodewili. Wystętpowała m.in. w Qui pro Quo i w Sfinksie. Wypromowała wiele przedwojennych szlagierów.W Skolimowie od 1966 roku.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


Książka tygodnia

Banialuka Bielsko-Biała 70 lat
Teatr Lalek Banialuka, Bielsko-Biała 2017
Lucyna Kozień - koncepcja i redakcja

Trailer tygodnia