Bolesław Smela (1919 - 1987)

Aktor, teatralny, filmowy, telewizyjny i radiowy, reżyser teatralny.

Urodził się 13 lutego 1919 w Rzeszowie. Zmarł 30 lipca 1987 w Skolimowie.

W 1945 ukończył Liceum Handlowe w Rzeszowie. Jako aktor był samoukiem.

Zadebiutował 10 listopada 1945 rolą Fon Kostryna w spektaklu „Balladyna" Juliusza Słowackiego w reż. Wandy Siemaszkowej i Bronisława Skąpskiego na deskach Teatru Ziemi Rzeszowskiej w Rzeszowie. W 1948 zdał aktorski egzamin eksternistyczny na PWST w Krakowie. W Rzeszowie zagrał jeszcze Edmunda w „Damach i huzarach Aleksandra Fredry w reż. Bronisława Skąpskiego (premiera 21 listopada 1945) i Mazepę w „Mazepie" w reż. Stefana Michułowicza (premiera 22 lutego 1946).

W latach 1946–1948 grał w Miejskich Teatrach Dramatycznych (obecnie Teatr im. Juliusza Słowackiego) w Krakowie m.in. Kałmuka w „Fantazym" Juliusza Słowackiego (premiera 10 października 1946), Jaśka w „Weselu" Stanisława Wyspiańskiego (premiera 11 listopada 1946) i Miszkę w „Rewizorze" Mikołaja Gogola w reż. Janusza Warneckiego (premiera 31 grudnia 1947).
Grywał również w krakowskim Starym Teatrze (wówczas Teatry Dramatyczne) Gońca w „Otellu" Williama Szekspira w reż. Józefa Karbowskiego (premiera 10 czerwca 1947) i Pedrillo w „Weselu Figara" Pierre Beaumarchaisa w reż. Władysława Krzemińskiego (premiera 7 lipca 1948).
Na sezon 1948/49 przeniósł się do Teatru Polskiego w Poznaniu. Tam wystąpił w „Pugaczowie Sergiusza Jesienina (Twarogow) w reż (premiera 12 października 1948) oraz w „Krzyku jarzębiny" Wacława Kubackiego (Michał) w reż. Wilama Horzycy (premiera 30 kwietnia 1949).
Sezony 1949/50 do 1956/57 spędził w Teatrze Śląskim im St. Wyspiańskiego w Katowicach gdzie zagrał m. in. w spektaklach: „Mieszczanie" Maksyma Gorkiego (Nił) w reż. Edward Żyteckiego (premiera 19 listopada 1949), „Dożywocie" Aleksandra Fredry (Rafał Lagena) w reż. Romana Zawistowskiego (premiera 26 września 1951), „Dom lalki" Henrika Ibsena (Günter) w reż. Gustawa Holoubka (premiera 27 listopada 1954), „Śmierć Dantona" Georga Büchnera (Jerzy Danton) w reż. Józefa Wyszomirskiego (premiera 9 marca 1957) i „Bal manekinów" Bruno Jasieńskiego (Paul Ribandel) w reż. Jerzego Jarockiego (premiera 21 lipca 1957). W Teatrze Śląskim próbował także reżyserii. Najpierw wspólnie z Gustawem Holoubkiem „Jak hartowała się stal" Mikołaja Ostrowskiego (premiera 28 listopada 1953), a następnie samodzielnie „Czarująca szewcowa" Federico Garcíi Lorki (premiera 11 czerwca 1955).
W Teatrze im. W. Siemaszkowej w Rzeszowie rozpoczął pracę od wyreżyserowania „Fantazego" Juliusza Słowackiego (premiera 2 czerwca 1959) i wspólnie z Bolesławem Smelą spektaklu „Lis i winogrona" Guilherme Figueiredo, w którym zagrał Ezopa (premiera 8 listopada 1959).
„Wędrował" po wielu teatrach. Po Rzeszowie pracował we Wrocławiu (Teatry Dramatyczne) m. in. „Myszy i ludzie" Johna Steinbecka (Lennie Small) reż. Jerzy Krasowski (03.02 1962), w Jeleniej Górze (Teatry Dolnośląskie) m. in. „Fantazy, czyli Nowa Dejanira" Juliusza Słowackiego (premiera 20 października 1962) i „Myszy i ludzie" Johna Steinbecka w reż. Bolesław Smela (premiera 12 stycznia 1963), w kielecko-radomskim Teatrze Żeromskiego „Myszy i ludzie" Johna Steinbecka w reż. Bolesława Smeli (premiera 13 lutego 1964), w Krakowie w Teatrze Ludowym „Zemsta" Aleksandra Fredry w reż. Olgi Lipińskiej (premiera 7 maja 1966), w Starym Teatrze „Cymbelin" Williama Szekspira w reż. Jerzego Jarockiego (premiera 15 lipca 1967), w Łodzi w Teatrze Jaracza „Mirandolina" Carlo Goldoniego (Kawaler di Ripafratta) reż. Wanda Laskowska (premiera 23 kwietnia 1972) i w końcu osiadł w Warszawie w Teatrze Powszechnym gdzie wystąpił m. in. w „Cesarzy" Ryszarda Kapuścińskiego (Poduszkowy) reż. Jerzy Hutek (premiera 26 kwietnia 1979), „Kordian" Juliusza Słowackiego (Grzegorz) reż. Bohdan Cybulski (premiera 29 listopada 1980) i „Antygona" Sofoklesa (Terezjasz) reż. Helmut Kajzar (premiera 16 czerwca 1982).
Ostatnim teatralnym spektaklem, w którym zagrał to „Gyubal Wahazar, czyli Na przełęczach bezsensu" Stanisława Ignacego Witkiewicza (Stary robotnik) w reż. Michała Ratyńskiego (24 kwietnia 1985).

Działał także w Teatrze Polskiego Radia, gdzie zadebiutował dość późno, bo 14 października 1955 w słuchowisku „Pieśń o Marku Prawym" Jana Baranowicza w reż. Jerzego Szczawińskiego. Zagrał w około 20. radiowych premierach m. in. „Bolesław Śmiały" Stanisława Wyspiańskiego (Król) w reż. Romany Belczyk (premiera 14 marca 1969), „Cmentarz koło Bari" Mariana Promińskiego (Jerzy Stompa) w reż. Zygmunta Hübnera (premiera 13 maja 1970), „Buty fordansera" Stefana Otwinowskiego (Doktor) w reż. Romany Belczyk (premiera 4 sierpnia 1971) i „Wszystko jedno gdzie" Stanisławy Fleszarowej-Muskat (Dziadek Gaby) w reż. Wojciecha Maciejewskiego (premiera 16 stycznia 1981).
Brał także udział w dwóch serialach radiowych „Dwie królowe" Józefa Ignacego Kraszewskiego w reż. Romany Belczyk oraz „Solaris" Stanisława Lema w reż. Józefa Grotowskiego.

Wystąpił w wielu filmach. Jego kinowy debiut, to „Czerwone berety" w reż. Pawła Komorowskiego (premiera 5 kwietnia 1963). Grał także w dziesiątym odcinku „Stawki większej niż życie" w reż. Janusza Morgensterna i Andrzeja Konica, w „Pasji" w reż. Stanisława Różewicza (premiera 14 marca 1978), „Wśród nocnej ciszy" w reż. Tadeusza Chmielewskiego (premiera 17 listopada 1978), „Klincz" w reż. Piotra Andrejewa (premiera 22 października 1979) oraz „Stacja" w reż. Antoniego Krauze (premiera 23 grudnia 1987).

Występował również w Teatrze Telewizji, m.in. w spektaklach: „Cymbelin" Williama Szekspira w reż. Jerzego Jarockiego (1968), „Zygmunt August" Stanisława Wyspiańskiego w reż. Zygmunta Hübnera (1969), „Gracz" Fiodora Dostojewskiego w reż. Bogdana Hussakowskiego (1970), „Klątwa" Stanisława Wyspiańskiego w reż. Konrada Swinarskiego (1970) oraz w „Pigmalionie" George'a Bernarda Shawa w reż. Józefa Słotwińskiego jako Alfred Doolittle (1971), „Wariacie i zakonnicy" Witkacego w reż. Bogdana Hussakowskiego jako profesor Waldorf (1972), „Krzysztofie Kolumbie" Michela de Ghelderode'a w reż. Krystyny Skuszanki w roli tytułowej (1973), „Graczach" Nikołaja Gogola w reż. Bogdana Hussakowskiego jako ojciec Głow (1973), „Czajce" Antona Czechowa w reż. Ireny Wollen jako Szamrajew (1975), „Czarownicach z Salem" Arthura Miller w reż. Zygmunta Hübnera jako Giles Corey (1979) i „Spiskowcach" Josepha Conrada (Józefa Korzeniowskiego) w reż. Zygmunta Hübnera jako Mikulin (1987).

Był typowym aktorem charakterystycznym, najczęściej obsadzanym w rolach drugoplanowych i epizodycznych.

Został pochowany w kwaterach aktorów na Skolimowskim cmentarzu.

Nagrody i odznaczenia:
1951 - Wyróżnienie na Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych za rolę Malleya w spektaklu "Zwykła sprawa" Adama Tarna w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach
1953 - Złoty Krzyż Zasługi
1953 - Nagroda Państwowa III stopnia (zespołowa) za role: tytułową w spektaklu "Mazepa" Juliusza Słowackiego i Stryżenia w "Zagładzie eskadry" Aleksandra Korniejczuka w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach
1962 - Nagroda na III Wrocławskim Festiwalu Teatralnym za rolę Jegora Bułyczowa w spektaklu "Bułyczow, Dostigajew i inni" Maksima Gorkiego w Teatrach Dramatycznych we Wrocławiu
1979 - Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

Źródła: Wikipedia, E-teatr, FilmPolski

Opracował Ryszard Klimczak
Dziennik Teatralny
13 lutego 2020
Portrety
Bolesław Smela

Książka tygodnia

Trening fizyczny aktora. Od działań indywidualnych do zespołu
Wydawnictwo Biblioteki PWSFTviT
Rodowicz Tomasz, Jabłońska Małgorzata, Toneva Elina

Trailer tygodnia