Halina Gryglaszewska (1917 - 2010)

Aktorka teatralna, telewizyjna, radiowa i filmowa, reżyserka teatralna i telewizyjna, scenopisarka, pedagog.

Urodziła się 13 czerwca 1917 w Charkowie. Zmarła 18 czerwca 2010 w Krakowie.

W czasie nauki w gimnazjum i na studiach w Warszawie czynnie uczestniczyła w ruchu harcerskim osiągając stopień harcmistrzymi. Do drugiej wojny światowej mieszkała kolejno w Nowym Sączu, Brześciu nad Bugiem, Wilnie i w Warszawie, a od 1945 do śmierci w Krakowie. Podczas drugiej wojny światowej walczyła w I Batalionie 16pp Armii Krakowej "Barbara"; brała udział m.in. w zwycięskiej bitwie pod Jamną.

Studiowała socjologię i dziennikarstwo na Uniwersytecie Warszawskim. Absolwentka wydziału aktorskiego i wydziału reżyserii dramatu w krakowskiej PWST.

Zadebiutowała 13 października 1946 rolą Pani Nocy w „Niebieskim ptaku Maurice'a Maeterlincka w reż. Marii Billiżanki w krakowskim Teatrze dla Dzieci „Wesoła Gromadka", a następnie w przedstawieniu dyplomowym w Starym Teatrze zagrała Menadę w „Orfeuszu" Anny Świrszczyńskiej w reż. Władysława Woźnika (31 października 1946). Następny „dyplom" miała „Odysie u Feaków" Stefana Flukowskiego (Iris) w reż. Józefa Karbowskiego (1 marca 1947).
28 listopada wystąpiła w roli Dziewki w Klątwie" Stanisława Wyspiańskiego w Teatrach Dramatycznych (Teatr im. Juliusza Słowackiego) w Krakowie.

Do końca 1958 grała wyłącznie w Krakowie, głównie w Starym Teatrze i czasami w Teatrze Słowackiego m. in. w „Seansie" Cowarda Noela (Edyta) w reż. Włodzisława Ziembińskiego (24 lipca 1948 - Stary Teatr), „Balladynie" Juliusza Słowackiego (Balladyna) w reż. Bronisława Dąbrowskiego (30 czerwca 1959 – Słowackiego), „Rozbitym dzbanie" Heinricha von Kleista (Pani Brygida) w reż. Ireny Babel (4 lipca 1953 – Stary Teatr), „Domu Bernardy Alba" Federico Garcíi Lorki (Martirio) w reż. Haliny Gall (14 marca 1956 – Stary Teatr), „Hamlecie" Williama Szekspira (Królowa) w reż. Romana Zawistowskiego (30 września 1956 - Stary Teatr) i w „Cydzie" Stanisława Wyspiańskiego (Szimena) w reż. Romana Zawistowskiego (8 września 1957 – Stary Teatr).

W Starym Teatrze zadebiutowała także jako reżyser w spektaklu „Huragan na "Caine" Hermana Wouka i Jose Andre Lacoure'a (20 grudnia 1958).

W latach 21 marca 1959 rozpoczęła pracę w Teatrze im. Stefana Żeromskiego w Kielcach i Radomiu reżyserując również „Huragan na "Caine". W Kielcach i Radomiu wyłącznie reżyserowała m. in. „Męża i żonę" Aleksandra Fredry (25 maja 1959), „Makbeta" Williama Szekspira (3 marca 1960), „Porwanie Sabinek" Franza i Paula Schonthanów (10 grudnia 1960).

Dalej zawodowo związana przede wszystkim ze scenami krakowskimi: Miejskimi Teatrami Dramatycznymi (1946-1954), Teatrem Starym (1954-1959), Teatrem im. J. Słowackiego (1961-1962) i (1971-1987) i Teatrem Rozmaitości, któremu przez osiem lat dyrektorowała (1963-1971). W latach 1959-1961 pełniła funkcję kierownika artystycznego Teatru im. S. Żeromskiego w Kielcach. W latach 1955-1957 była prorektorem krakowskiej szkoły teatralnej.

W Teatrze Telewizji zadebiutowała 10 sierpnia 1965 reżyserując spektakl "Barbara Radziwiłłówna" Alojzego Felińskiego. Wyreżyserowała tam trzy premiery a w ponad trzydziestu wystąpiła jako aktorka. Jedna z najciekawszych ról w TTV, to Matka w „Niespodziance" Karola Huberta Rostworowskiego w reż. Jana świderskiego (30 stycznia 1978).

Bardzo aktywnie współpracowała z Teatrem Polskiego Radia, w którym również zagrała w ponad czterdziestu słuchowiskach, począwszy od „Pana Graby" Elizy Orzeszkowej (Klara) w reż. Jerzego Ronarda Bujańskiego (20 maja 1952), na „Błogosławionej, świętej" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego (Matka księdza) w reż. Romany Bobrowskiej (4 maja 2000).

Karierę filmową rozpoczęła w 1957, od roli Stasi w „Trzech kobietach" w reż. Stanisława Różewicza, a także m. in. w „Bolesławie Śmiałym:, „Ziemi obiecanej", „Strachu", „Próbie ciśnienia", „Białym mazurze", „Wściekłym", „Podwójnym życiu Weroniki" i „Cwale". „Nic" (1998) w reż. Doroty Kędzierzawskiej był ostatnim filmem w jakim zagrała.

W 1987 przeszła na emeryturę, ale nadal pojawiała się na scenie. Ostatni jej występ w wieku 92 lat miał miejsce 20 listopada 2009 na deskach Teatru Słowackiego w Krakowie w roli Laury w Epilogu w Kordianie J. Słowackiego.

Córka Romana Gryglaszewskiego, inżyniera geodety, również aktora i reżysera, oraz Janiny von Scharff.
Dwukrotnie zamężna: z Gustawem Niemcem, harcmistrzem, komendantem hufca harcerzy w Wolnym Mieście Gdańsku, później członkiem komendy Chorągwi Gdańskiej i p.o. Szefa Głównej Kwatery Organizacji Harcerzy (Pasieka) w Warszawie, i Antonínem Dvořákiem, czeskim reżyserem, teatrologiem i prozaikiem.

Pochowana na Starym Cmentarzu w Tarnowie.

Odznaczenia i nagrody:
1955 - Medal 10-lecia Polski Ludowej
1956 - Złoty Krzyż Zasługi
1965 - II Telewizyjny Festiwal Teatrów Dramatycznych - nagroda za rolę Bony w "Barbarze Radziwiłłównie" Alojzego Felińskiego w Teatrze Rozmaitości w Krakowie
1967 - Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego
1968 - Wrocław - III WROSTJA - nagroda Przewodniczącego RN miasta Wrocławia za monodram "Eksperyment"
1969 - Złota Odznaka za zasługi dla Krakowa
1971 - Złota Odznaka za zasługi dla Krakowa
1976 - Kalisz - XVI Kaliskie Spotkania Teatralne - nagroda indywidulana za rolę Gwinony w spektaklu "Lilla Weneda"
1976 - Triest - XIV Międzynarodowy Festiwal Filmów Fantastyczno-Naukowych - Nagroda "Srebrny Asteroid" za najlepszą kreację aktorską w filmie "Bielszy niż śnieg" w reżyserii Wojciecha Marczewskiego
1977 - Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
1977 - Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za wybitne osiągnięcia aktorskie i reżyserskie
1979 - Odznaka "Zasłużony Działacz Kultury"
1981 - Medal Komisji Edukacji Narodowej
1987 - Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
1989 - Zasłużony dla Kultury Narodowej
1995 - Srebrna Maska Teatru im.Stefana Żeromskiego w Kielcach z okazji 50-lecia sceny
2000 - Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego za rok 1999 za całokształt pracy artystycznej w dziedzinie teatru
2006 - Nagroda Fundacji Kultury Polskiej
2006 - Odznaka "Honoris Gratia" Prezydenta Krakowa
2006 - Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis"

Żródło: E-teatr, Wikipedia, FilmPolski

Opracował Ryszard Klimczak
Dziennik Teatralny
13 czerwca 2020

Książka tygodnia

Wpadnij, to pogadamy...
Wydawnictwo Universitas
Krzysztof Orzechowski, Łukasz Maciejewski

Trailer tygodnia

Roxana Songs
Krystian Lada
Lada wybrał na miejsce nagrania „Roxa...