Karol Frycz (1877 - 1963)

Reżyser teatralny, scenograf, dyrektor teatru.

Urodził się 29 marca 1877 Cieszkowy (województwo kieleckie). Zmarł 30 sierpnia 1963 Kraków.

Był synem Kazimierza Frycza i Heleny Frycz z Trzetrzewińskich. Uczył się w gimnazjum św. Anny w Krakowie oraz w Bochni, gdzie zdał maturę. Następnie dwa lata studiował architekturę na Politechnice w Monachium (1896-98). Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie ukończył ze złotym medalem w 1902; studiował malarstwo u Stanisława Wyspiańskiego, Józefa Mehoffera i Leona Wyczółkowskiego, uczęszczając jednocześnie na wydział historii sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W 1902-04 kontynuował studia w Wiedniu w Kunstgewerbeschule pod kierunkiem A. Rollera, 1904/ 05 w Academie Julien w Paryżu i w szkole Williama Morrisa w Londynie (u H. Herkommera). W 1905 rozpoczął działalność scenograficzną dla kabaretu Zielony Balonik. W tym czasie (aż do 1912) działał także we władzach towarzystwa "Polska Sztuka Stosowana". W 1906 debiutował jako scenograf w teatrach krakowskich dekoracjami do "Pelleasa i Melisandy". W 1906/07 wykonał dekorację sali teatralnej w teatrze Figliki Arnolda Szyfmana oraz dekoracje do "Księcia Niezłomnego", "Beatryks Cenci", "Ślubów panieńskich" i innych.

W 1907 projektował ozdoby krypty na Skałce i dekoracje miasta w czasie uroczystości pogrzebowych Stanisława Wyspiańskiego. W 1908-12 wykonał szereg prac z zakresu dekoracji wnętrz, polichromii w wielu kościołach, pałacach, kawiarniach (m.in. Jamy Michalikowej w Krakowie). Rok 1912 spędził w Afryce. Od stycznia 1913 współpracował z Teatrem Polskim w Warszawie. Do najciekawszych jego prac z tego okresu zaliczyć należy opracowanie plastyczne "Irydiona" (premiera 29 stycznia 1913), "Balladyny", "Burzy" Williama Shakespeare'a, "Grzegorza Dyndały", "Lekarza mimo woli". Od września 1913 do lutego 1914 przebywał w Afryce. W czasie I Wojny Światowej pracował nad renowacją zabytków Sandomierza. W 1919-21 przebywał na Dalekim Wschodzie jako radca kulturalny polskiego poselstwa w Tokio oraz attache kulturalny przy komisarzu R.P. na Syberii. Wykładał wtedy na wyższych uczelniach: w Tokio, Kioto i Osaka. W 1921 powrócił do kraju i rozpoczął pracę w Teatrze Polskim i Teatrze Małym, w 1931-33 współpracował także z Teatrem Narodowym; w 1933-35 był scenografem w Teatrze im. J. Słowackiego w Krakowie. W 1926 wykonał oprawę plastyczną dla dwu utworów granych w paryskim Teatrze Ambigu. W 1935 objął dyrekcję Teatru im. J. Słowackiego w Krakowie i pełnił ją do 1939 (otwarcie sezonu odbyło się 2 września 1935 przedstawieniem "Wychowanki" w reżyserii Karola Frycza). II Wojnę Światową spędził w Krakowie pracując w Muzeum Czapskich. W 1945/46 został ponownie dyrektorem Teatru im. J. Słowackiego w Krakowie (otwarcie sezonu odbyło się 19 lutego 1945 przedstawieniem "Przepióreczki"). Od 1930, z przerwą wojenną, był profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Od 1946 pracował jako scenograf, przede wszystkim w teatrach krakowskich, ale także w Warszawie, Poznaniu, Wrocławiu, Katowicach, Szczecinie i innych miastach polskich.

Debiutem reżyserskim Frycza była "Ziemia nieludzka" (1923). Od tego czasu reżyserował szereg przedstawień, m.in. "Henryka IV", "Pannę Maliczewską". Do najciekawszych jego prac scenograficznych należały: "Książę Niezłomny" (1906), "Krakowiacy i Górale" Jana Nepomucena Kamińskiego (1913), "Wyzwolenie" (1916), "Pan de Pourceaugnac" (1918), "Nie-boska komedia" (1919), "Hamlet" (1922 i 1947), "Wesele Figara" (1922 i 1937), "Pan Jowialski" (1923), "Sen nocy letniej" (1923), "Cyrano de Bergerac" (1924), "Świętoszek" (1925 i 1946), "Otello" (1925), "Wariat i zakonnica" (1926), "Sługa dwu panów" (1927), "Juliusz Cezar" (1928), "Wielki kram" (1929), "Krakowiacy i Górale" W. Bogusławskiego (1929), "Volpone" (1930), "Wesele" (1932), "Lilla Weneda" (1935), "Wielki Fryderyk" (1936), "Złota Czaszka" (1936), "Tragedia o polskim Scylurusie" (1936), "Mizantrop" (1939), "Powrót syna marnotrawnego" (1947), "Mazepa" (1949). Ostatnimi pracami Karola Frycza dla teatru były scenografie "Pana Jowialskiego" (1959) i baletu "Giselle" (1960). W 1957 otrzymał godność honorowego dyrektora Teatru im. J. Słowackiego w Krakowie z okazji pięćdziesięciolecia pracy na scenach polskich Od 1 października 1960 przeszedł na emeryturę.

Karol Frycz rozpoczął od secesji, przetworzył jej formy dla teatru i stał się znakomitym stylizatorem. Wprowadził do teatru polskiego nowy, zupełnie odrębny od stosowanego w wieku XIX typ dekoracji trójwymiarowej, która odtąd stała się w naszym teatrze powszechna. W swoich pracach scenograficznych świetnie oddawał klimat rozmaitych epok. Był pełnym kultury znawcą sztuki, twórcą historycznego kostiumu (specjalnie molierowskiego), opartego na wnikliwych badaniach źródłowych, wychowawcą scenografów pol., jednym z pierwszych we współczesnym tego słowa znaczeniu scenografów w naszym teatrze. Pośmiertnie wydano tom jego artykułów o teatrze i sztuce (Warszawa 1967).

Nagrody:
1947 - Ogólnopolski Festiwal Szekspirowski - nagroda I stopnia za scenografię do "Hamleta" w Teatrze Polskim w Warszawie
1949 - Nagroda Ziemi Krakowskiej (WRN)
1952 - Nagroda Państwowa I stopnia za wybitne osiągnięcia w pracy scenograficznej,w szczególności za scenografię do przedstawień:"Król i aktor"Romana Brandstaettera w T.im.Słowackiego w Krakowie i"Czerwony mak" Reinholda Gliera w Operze we Wrocławiu
1953 - Nagroda Państwowa II stopnia (zespołowa) za scenografię do przedstawienia "Płody edukacji" Lwa Tołstoja w reżyserii Władysława Kremińskiego w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
1958 - Festiwal Dramatów Wyspiańskiego - wyróżnienie jury za zgodne ze wskazówkami inscenizacyjnymi autora przedstawienie "Wesela" w Teatrze Ziemi Pomorskiej w Bydgoszczy
1960 - Nagroda Artystyczna m. Krakowa za całokształt osiągnięć artystycznych na scenach krakowskich
1962 - Nagroda specjalna ministra kultury i sztuki z okazji wystawy "Polskie dzieło plastyczne w 15-leciu PRL"

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego, Wikipedia, E-teatr

Opracował Ryszard Klimczak
Dziennik Teatralny
30 sierpnia 2019
Portrety
Karol Frycz

Książka tygodnia

Tajemnicze dziecko
Wydawnictwo Media Rodzina
E.T.A. Hoffmann (Ernst Theodor Amadeus Hoffmann)

Trailer tygodnia

Malta Festival Poznań ...
Michał Merczyński
Dziś ogłaszamy kolejne wydarzenia, kt...