Przemysław Bluszcz czyta w radiowej Trójce

„Na nieludzkiej ziemi" - aut. Józef Czapski - Polskie Radio Trójka

– Nieczęsto na lekturę w Trójce wybieramy książki z literatury klasycznej. W ubiegłym roku, wraz ze słuchającymi nas, utworzyliśmy listę: „Sto książek na Stulecie Niepodległości". Przeczytaliśmy wówczas na nowo „Solaris" Stanisława Lema. Po roku, z listy tej wybieramy wspomnienia Józefa Czapskiego – mówi Barbara Marcinik, która zaprasza do wysłuchania jego dziennika „Na nieludzkiej ziemi".

Przeczyta go w Programie 3 Polskiego Radia znakomity aktor Przemysław Bluszcz. Emisja pierwszego odcinka w poniedziałek 18 listopada około godz. 20.50.

Józef Czapski nazywany jest świadkiem wieku. Ten malarz, pisarz i żołnierz urodził się w 1896, a zmarł mając prawie 100 lat, w 1993 roku. Podczas II wojny światowej więziony i internowany w obozach jenieckich w Związku Radzieckim, został zwolniony w 1941 roku na mocy układu Sikorski-Majski, a następnie wstąpił do formujących się na tamtych terenach Polskich Sił Zbrojnych, czyli Armii Andersa. Tuż po wyjściu na wolność z obozu NKWD w Griazowcu zaangażował się w poszukiwania zaginionych oficerów polskich z obozów w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku. Zaczął opisywać swoje doświadczenia z wędrówki przez Rosję Sowiecką, które ukazały się pod tytułem „Na nieludzkiej ziemi". W latach 80. do tego dzieła dołączone zostały dwie kolejne części: „Wspomnienia Starobielskie" (1943) oraz „Prawda o Katyniu" (1945). – My jednak wybraliśmy fragmenty tylko z tytułowej części tomu, wstrząsające świadectwo z pozostałych dwóch części pozostawiając indywidualnej lekturze – mówi Barbara Marcinik.

„Na nieludzkiej ziemi" to chyba najmniej znana książka o tamtym czasie i tamtym zakątku Ziemi, ale nie można jej przeoczyć myśląc o „Innym świecie" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i „Archipelagu Gułag" Aleksandra Sołżenicyna. To próba rzeczowego opisu poszczególnych etapów wędrówki z północy na południe, szlakiem tworzącego się wojska. Józef Czapski nie starał się tworzyć literatury na podstawie faktów, które „przerastały" swoją wymową literaturę. Są w tej książce fragmenty, które przerażają i wzruszają – zwłaszcza te dotyczące współwięźniów, których bezskutecznie Czapski poszukiwał oraz rozdziały opisujące ów nieludzki wymiar życia w wojennej Rosji Sowieckiej (głód, nędza). Są także wspomnienia z wcześniejszych doświadczeń wojennych autora – na przykład sprzed dwudziestu lat. Są szkice napotkanych ludzi i anegdoty zanotowane podczas tej wędrówki, jest wreszcie próba portretu generała Andersa.

– Do lektury zaledwie fragmentów tej książki zaprosiliśmy Przemysława Bluszcza, potrafiącego oddać „ducha" wspomnień Józefa Czapskiego. Lekturze będzie towarzyszyła muzyka Miłosza Wośki oraz Jana Suświłly – dodaje Barbara Marcinik, opiekunka artystyczna radiowej adaptacji „Na nieludzkiej ziemi", którą przygotowali również: Renata Szewczak, Janusz Deblessem i Jakub Sadowski.

Emisja „Na nieludzkiej ziemi" w 20 odcinkach w Trójce od poniedziałku do czwartku około 20.50.

Artur Szklarczyk
Polskie Radio Trójka
19 listopada 2019
Teatry
Polskie Radio

Książka tygodnia

Starożytny teatr i dramat w świetle pism scholiastów. Leksykon
Wydawnictwo Uniwerystetu Łódzkiego
Katarzyna Chiżyńska, Jadwiga Czerwińska, Małgorzata Budzowska

Trailer tygodnia