Skazany na karę śmierci

"Woyzeck" - reż. Piotr Cieplak - Teatr Narodowy w Warszawie

Opowieść o Franku Woyzecku jest wielowymiarowa. W warstwie fabularnej dramat odwołuje się do prawdziwej historii morderstwa. Büchner wywiódł ją z kroniki kryminalnej: ubogi, parający się też innymi zajęciami żołnierz Johann Christian Woyzeck zabił swoją narzeczoną; po badaniach poczytalności i ponad trzyletnim procesie został skazany na karę śmierci i stracony na rynku w Lipsku 27 sierpnia 1824 roku.

Jednak to tylko osnowa, która stała się dla autora pretekstem do zadania wielu pytań – o społeczne zależności i opresyjność społeczeństwa, formowanie ludzkiej tożsamości, o moralność. Rozpięta między zbrodnią a świętością opowieść o Woyzecku w dramacie zyskała wymiar metafizyczny. Bohater stanął nad przepaścią świata. „To jest jednak dramat romantyczny – mówi Piotr Cieplak. – Büchner pisał te nieponumerowane i rozproszone kartki w pięć lat po Dziadach Mickiewicza! Autor opisuje świat złożony, paradoksalny" (rozmowa z Piotrem Cieplakiem).
Georg Büchner zmarł w 1837 roku, w wieku 24 lat, jego Woyzeck pozostał we fragmentach. Niedokończone dzieło, które okazało się jednym z najważniejszych tekstów współczesnego teatru, wydano dekady później, w 1879 roku. Na prapremierę trzeba było czekać do roku 1913.

„Büchner stworzył dla literatury i teatru postać najmniejszego człowieka – pisze Robert Piłat w tekście zamieszczonym w programie przedstawienia – bohatera, który nie dokonuje czynów, lecz jest przedmiotem działania, nie jest mówcą, lecz tematem rozmowy; nie poznaje świata, lecz sam jest poznawany, obnażany, manipulowany, redukowany do biologicznego okazu*". Upodlony, pogardzany Woyzeck to – jak podkreśla reżyser – „wieczny szeregowiec, którego mieli maszyna świata", a jednocześnie „Każdy – pisany dużą literą. Każdy z nas, z tą tylko różnicą, że my jakoś sobie radzimy. Mamy pancerzyki, strategie dostosowania" (rozmowa z Piotrem Cieplakiem →).

Ze sceny usłyszymy wyjątki z Nowego Testamentu, w tym zapisy Apokalipsy św. Jana oraz fragmenty opowiadania Hansa Christiana Andersena Szczęśliwa rodzina, a w warstwie muzycznej m.in. Pierwszą Symfonię Jana Duszyńskiego w wykonaniu Sinfonii Varsovii (nagranie z 2018 roku).
Przedstawienie zawiera uniwersalne, moralitetowe przesłanie. Wstrząsająca w swojej prostocie, skondensowana opowieść o żołnierzu i jego narzeczonej odsłania żywioł, jakim jest człowieczeństwo, granice między naturą i kulturą oraz wizje odchodzącego świata.

Piotr Cieplak – reżyser, Ewa Konstancja Bułhak (Kobieta, Kobieta z Brodą), Cezary Kosiński (Woyzeck), Robert Jarociński (Żołnierz, Zygmunt Żółty Ptak). Fot. Krzysztof Bieliński
Próby do „Woyzecka" Georga Büchnera: Piotr Cieplak – reżyser, Ewa Konstancja Bułhak (Kobieta, Kobieta z Brodą), Cezary Kosiński (Woyzeck), Robert Jarociński (Żołnierz, Zygmunt Żółty Ptak). Premiera w Teatrze Narodowym 15 lutego 2020. Fot. Krzysztof Bieliński

Spektakl powstaje na dużej scenie Teatru, w sali Bogusławskiego. Za scenografię, kostiumy i światło odpowiada Andrzej Witkowski. Autorami muzyki, obok Jana Duszyńskiego, są: Paweł Czepułkowski, w którego kompozycjach znalazło się wiele elementów muzyki konkretnej oraz Jakub Gawlik, autor i wykonawca muzyki na harmonię. Opracowaniem układów choreograficznych zajmuje się Leszek Bzdyl.
W roli Woyzecka zobaczymy Cezarego Kosińskiego, portret Marii tworzy Zuzanna Saporznikow. Kapitanem jest Jerzy Radziwiłowicz, Doktorem – Paweł Paprocki, Tamburmajorem – Oskar Hamerski. Wystąpią również – Bartłomiej Bobrowski – Andrzej, Koń, Mariusz Benoit jako Dziad i Sławomira Łozińska w roli Babci. Ponadto w obsadzie: Ewa Konstancja Bułhak (Kobieta, Kobieta z Brodą), Jakub Gawlik (Żołnierz, Muzykant, Biskup), Anna Grycewicz (Kobieta, Motyl), Kinga Ilgner (Kobieta, Kobieta Guma), Robert Jarociński (Żołnierz, Zygmunt Żółty Ptak), Joanna Kwiatkowska-Zduń (Małgorzata, Dziewica Petronela), Grzegorz Kwiecień (Żołnierz, Kaznodzieja, Koń), Kamil Mrożek (Żołnierz, Człowiek z Mandżurii, Diler) oraz Hubert Paszkiewicz (Żołnierz, Niedźwiedź).

(-)
Materiał Teatru Narodowego
12 lutego 2020
Portrety
Piotr Cieplak

Książka tygodnia

Wpadnij, to pogadamy...
Wydawnictwo Universitas
Krzysztof Orzechowski, Łukasz Maciejewski

Trailer tygodnia

Roxana Songs
Krystian Lada
Lada wybrał na miejsce nagrania „Roxa...