Tadeusz Fijewski (1911 - 1978)

Aktor teatralny, filmowy, telewizyjny i radiowy.

Urodził się 14 lipca 1911 w Warszawie. Zmarł 12 listopada 1978 w Warszawie.

Urodził się i wychował na warszawskim Powiślu.

Debiutował jako dziesięcioletni Stach (13 października 1921), statystując w przedstawieniu "Chorego z urojenia" na scenie Teatru Polskiego w Warszawie. Brał udział w amatorskich imprezach dla dzieci, m.in. w kinie Capitol (1929) i na scenie Teatru Polskiego; grał także role młodych chłopców w Teatru Ateneum (1930-32), np. Willy'ego Morgana ("Ulica"), Hansa ("Bunt w domu poprawczym") i Boya ("Europa").

13 października 1927 odbyła się premiera filmu "Zew morza" w reż. Henryka Szaro, w którym debiutował w dziecięcej roli. Po nieudanym egzaminie eksternistycznym ZASP-u (1928), uzupełnił wykształcenie ogólne (sześć klas gimnazjum) i w 1935-36 studiował w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej. Na sezon 1936/37 został zaangażowany do Objazdowego Teatru dla Dzieci "Płomyka" i "Płomyczka", prowadzonego przez Związek Nauczycielstwa Polskiego. W sezonie 1937/38 występował w Teatrze Miejskim w Sosnowcu i ujawnił się tam jako aktor "najbardziej komiczny". Na kolejny sezon 1938/39 wrócił do Warszawy; grał w Teatrze Malickiej i w Ateneum, m.in. Bernarda ("Szczęśliwe dni"). Na sezon 1939/40 został zaangażowany do Teatru Polskiego.

We wrześniu 1939 zgłosił się jako ochotnik do Wojska Polskiego, ale nie został zmobilizowany. W 1940 w czasie łapanki ulicznej zatrzymano go i wywieziono do obozu koncentracyjnego w Oranienburgu, potem Dachau (łącznie był więziony przez rok i trzy miesiące). Po powrocie do Warszawy, początkowo pracował jako chłopiec na posyłki w barze "Fortuna", potem jako kelner w barze "Królewska Gospoda". Brał udział w ruchu oporu, m.in. współpracował z Biurem Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK. W czasie Powstania Warszawskiego wchodził w skład brygady teatralnej, zorganizowanej przez Leona Schillera, która inscenizowała także na linii frontu. Po upadku powstania przebywał w różnych obozach jenieckich na terenie Niemiec. Po wyzwoleniu zorganizował wspólnie z K. Krakowskim zespół, który dawał koncerty w polskich obozach, potem występował w prowadzonym przez Leona Schillera Teatrze Ludowym im. Bogusławskiego w Lingen. Do kraju wrócił w grudniu 1945 i od lutego 1946 występował w Teatrze Ziemi Pomorskiej w Toruniu. W tym czasie ożenił się. W teatrze toruńskim po raz ostatni zagrał dziecinną rolę; Jasia ("Stara cegielnia"). Kolejną jego rolą był Pagatowicz ("Grube ryby"). W Toruniu zagrał jeszcze Adolfa Cusinsa ("Major Barbara"), Dudkę ("Sen nocy letniej") i Bernarda Gassina ("Szczęśliwe dni"). Na sezon 1946/47 przeniósł się do Łodzi, do zespołu pod kier. Leona Schillera; w Teatrze Powszechnym TUR zagrał Józka ("Stary dworek"), a w Teatrze Wojska Polskiego Świstosa ("Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale"). Od sezonu 1947/48 wrócił do Warszawy. Przez dwa sezony występował w Teatrze Nowym, m.in. jako Bobin ("Słomkowy kapelusz"), Don Guzman Gąska ("Wesele Figara"), Książę Gigi ("Zemsta nietoperza"). W 1949-54 należał do zespołu Teatru Narodowego. Zagrał tu m.in. Chlestakowa ("Rewizor"), Krugera ("Futro bobrowe") i Jurysia ("Niemcy"). Od sezonu 1954/55 do końca sezonu 1967/68 występował w Teatrze Współczesnym, m.in. w roli Flicota ("Huzarzy"), 1955-56 także na scenie Teatru Narodowego. W sezonie 1959/60-1961/62 grał także w Teatrze Syrena, m.in. w satyrycznym programie składanym "Arka Nowego". W 1964 brał udział w tournee artystycznym Teatru Współczesnego (Anglia, Jugosławia, Bułgaria). Od września 1968 do końca życia należał do zespołu Teatru Polskiego w Warszawie. W tym teatrze, 26 lutego 1972 w roli Argana ("Chory z urojenia"), obchodził jubileusz pięćdziesięciolecia pracy scenicznej i trzydziestopięciolecie pracy aktorskiej.

Pełnię dojrzałości aktorskiej osiągnął na scenie Teatru Współczesnego, gdzie zagrał m.in.: Gogo ("Czekając na Godota", 1957), Fieraponta ("Trzy siostry", 1963), Berengera I ("Król umiera, czyli Ceremonie", 1963), Twardosza ("Dożywocie", 1963), Androklesa ("Androkles i lew", 1963), Eugeniusza ("Tango", 1965), Ojca ("Dwa teatry", 1968).
Do najwybitniejszych jego ról zagranych w Teatrze Polskim należały: Pluszkin "Martwe dusze" (1969), Anzelm "Szkoła kobiet" (1969), Kalmita "Chłopcy" (1970), Pan Benet „Pan Benet" (1975), Alfred Doolittle „Pigmalion" (1975) i George Talbot „Maria Stuart" (1976).
Ostatnią rolą teatralną był Głuchow w "Przy pełni księżyca" Wasilija Szykszyna w reż. Augusta Kowalczyka (premiera 3 lipca 1977) w Teatrze Polskim w Warszawie.

Nie stronił od Teatru Telewizji, gdzie debiutował 1 lutego 1960 w spektaklu „Bunt aniołów" Anatola France'a w reż. Jana Kulmy, a następnie wystąpił m. in. w „Martwe dusze" Mikołaja Gogola (Pliuszkin) w reż. Zygmunta Hübnera (13 czerwca 1966), „Trzy siostry" Antoniego Czechowa w reż. Jerzego Antczaka (5 lutego 1968), „Baron Munchhausen" Bohumila Hrabala (Hanta) w reż. Zygmunta Hübnera (5 marca 1969), „Moralność pani Dulskiej" Gabrieli Zapolskiej (Dulski) w reż. Józefa Słotwińskiego (7 grudnia 1970), „Intryga i miłość" Friedricha Schillera (Miller) w reż. Józefa Słotwińskiego (12 czerwca 1972), „Hamlet" Williama Szekspira (Grabarz I) w reż. Gustawa Holoubka (28 stycznia 1974), „Jegor Bułyczow i inni" Maksyma Gorkiego (Trębacz) w reż. Zygmunta Hübnera (28 kwietnia 1978) oraz „Kremlowskie kuranty" Mikołaja Pogodina (Zegarmistrz) w reż. Jerzego Rakowieckiego (7 listopada 1977).

Po filmowym debiucie zagrał jeszcze przed wojną kilka chłopięcych ról m. in. w filmach: „Przedwiośnie" (1928), „Pod banderą miłości" (1929), „Prokurator Alicja Horn" (1933) i „Dwie Joasie" (1935) oraz w późniejszych filmach „Paweł i Gaweł" (Stefek) w reż. Mieczysława Krawicza (1938), „Florian" w reż. Leonarda Buczkowskiego (1938) i „Kłamstwo Krystyny" w reż. Henryka Szaro (1939).
Po wojnie filmową aktywność rozpoczął od filmu „W chłopskie ręce" w reż. Leonarda Buczkowskiego (1946) i „Ulica graniczna" w reż. Aleksandra Forda (1948), następnie m. in. w filmach: „Nikodem Dyzma" w reż. Jana Rybkowskiego (1956), „Kapelusz pana Anatola" w reż. Jana Rybkowskiego (1958), „Żołnierz Królowej Madagaskaru" w reż. Jerzego Zarzyckiego (1958), „Pan Anatol szuka miliona" w reż. Jana Rybkowskiego (1958), „Kalosze szczęścia" w reż. Antoniego Bohdziewicza (1958), „Inspekcja pana Anatola" w reż. Jana Rybkowskiego (1959), „Pierwszy dzień wolności" w reż. Aleksandra Forda (1964), „Lalka" w reż. Wojciecha Jerzego Hasa (1968), „Kamizelka" w reż. Stanisława Jędryki (1971), „Chłopi" w reż. Jana Rybkowskiego (1973), „Noce i dnie" w reż. Jerzego Antczaka (1975), „Kazimierz Wielki" w reż. Ewy i Czesława Petelskich (1975) i „Pełnia" (Dziadek Foton) w reż. Andrzeja Kondratiuka (1979).
Bardzo interesujące role zagrał w kilku fabularnych serialach: „Czterej pancerni i pies" (Stary Czereśniak) w reż. Konrada Nałęckiego (1966 – 1970) - odcinki: „Psi pazur", „Zamiana", „Dom"; „Chłopi" (Kuba Socha) w reż. Jana Rybkowskiego (1972) - odcinki: „Boryna", „Jarmark", „Zrękowiny" i „Wesele"; „Noce i dnie" (Łuczak, chłop w Serbinowie) w reż. Jerzy Antczak (1977) - odcinki: „Piotruś i Teresa", „Babcia", „Wieczne zmartwienia", „Miłość", „Wiatr w oczy", „Rodzimy się, umieramy, a życia wciąż wystarcza...".

Był niezwykle płodnym i aktywnym twórcą spektakli w Teatrze Polskiego Radia. Zadebiutował 17 lipca 1944, jako Mundzio, w serii satyrycznych słuchowisk autorstwa Jeremiego Przybory pt. „Teatr Uniwersalny Eterek. Gdzie jest Mundzio?" w reż. Jeremiego Przybory, następnie m. in. w: „Klub kawalerów" Michała Bałuckiego w reż. Jana Koechera (6 marca 1951), „Nędznicy" Wiktora Hugo w reż. Jeremiego Przybory (19 marca 1952), „Dorożką po Warszawie" Artura Bartelsa, Wiktora Gomulickiego, Jerzego Grygolunasa, Tadeusza Kubiaka i Juliana Tuwima w reż. Kazimierza Rudzkiego (26 grudnia 1952), „Gracze" Mikołaja Gogola w reż. Bronisława Dardzińskiego (27 grudnia 1953), " Mordercy" Ernesta Hemingway'a w reż. Aleksandra Bardiniego (15 czerwca 1955), „Szwedzka zapałka" Antoniego Czechowa w reż. Michała Meliny (25 grudnia 1955), „Nikt mnie nie zna" Aleksandra Fredry w reż. Janusza Warneckiego (25 grudnia 1956), „Manewry" Henryka Bardijewskiego w reż Andrzeja Łapickiego (17 października 1963), „Zatrute źródło" Francois Mauriaca w reż. Zbigniewa Kopalki (22 listopada 1966), „Księżyc" Stanisława Grochowiaka w reż. Aleksandra Bardiniego (7 listopada 1967), „Cudotwórca" Anatola Sterna w reż. Wojciecha Maciejewskiego (1 kwietnia 1973), „Spowiedź" Tadeusza Różewicza w reż. Helmuta Kajzara (2 grudnia 1974), „Zabobonnik" Franciszka Zabłockiego w reż. Henryka Rozena (25 grudnia 1976) i „Polowania nie będzie" Andrzeja Walatka w reż. Henryka Rozena (11 czerwca 1978)
W ciągu trzydziestu ośmiu lat zagrał w prawie dwustu słuchowiskach. Ostatnim wyemitowanym cztery lata po jego śmierci – 14 lipca 1982 – w 71. rocznicę urodzin było „Okno" Valentina Chorella w reż. Natalii Szydłowskiej Teatr Polskiego Radia premiera 14 07 1982.
Olbrzymią popularność zdobył dzięki roli Wojciecha Grzelaka w powieści radiowej „Matysiakowie" granej na antenie Polskiego Radia od 1956 roku do dziś.

W listopadzie 2008 skwerowi zlokalizowanemu u zbiegu ulic Zajęczej i Topiel na warszawskim Powiślu nadano nazwę: Tadeusza, Marii, Barbary, Włodzimierza Fijewskich.
Imieniem Tadeusza Fijewskiego nazwano ulicę w Katowicach.

Był synem malarza pokojowego Wacława Fijewskiego i Marianny z Lubańskich, bratem aktorki i choreografa Barbary Fijewskiej oraz aktorów-lalkarzy: Marii Dobrzyńskiej-Fijewskiej i Włodzimierza Fijewskiego.
Jego żoną była Helena Makowska-Fijewska.
Został pochowany wraz z żoną w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Nagrody i odznaczenia:
1951 - Festiwal Polskich Sztuk Współczesnych - wyróżnienie za rolę Klimka w "Tysiącu walecznych" Rojewskiego w Teatrze Narodowym
1955 - Złoty Krzyż Zasługi
1955 - Medal 10-lecia Polski Ludowej
1958 - Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za rolę Wojciecha Grzelaka w radiowej powieści Matysiakowie
1959 - Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
1963 - Katowice - Ogólnopolski Festiwal Sztuk Rosyjskich i Radzieckich - wyróżnienie za rolę Fieraponta w przedstawieniu "Trzy siostry" z Teatru Współczesnego w Warszawie
1966 - Nagroda m.st. Warszawy „Za Zasługi dla Warszawy"[
1967 - Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego 1967 - Nagroda ministra kultury i sztuki I stopnia za całokształt pracy aktorskiej w teatrze i w filmie
1968 - Złoty Ekran za rok 1967 za rolę Hipolita Dymka w filmie "Ojciec" w reżyserii Jerzego Hoffmana
1969 - Panama (Panama) - VII MFF - nagroda za rolę Ignacego Rzeckiego w filmie "Lalka" w reż. Wojciecha Hasa
1969 - III miejsce w rankingu "Panoramy Północy" na najlepszego aktora teatru telewizyjnego
1971 - Wrocław - XII FPSW - nagroda za rolę Kalmity w przedstawieniu "Chłopcy" Stanisława Grochowiaka w Teatrze Polskim w Warszawie
1979 - Order Sztandaru Pracy II klasy

Źródła: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego, E-teatr, Wikipedia, FilmPolski

Opracował Ryszard Klimczak
Dziennik Teatralny
14 lipca 2020
Portrety
Tadeusz Fijewski

Książka tygodnia

Wpadnij, to pogadamy...
Wydawnictwo Universitas
Krzysztof Orzechowski, Łukasz Maciejewski

Trailer tygodnia

Roxana Songs
Krystian Lada
Lada wybrał na miejsce nagrania „Roxa...