To wszystko to powrót do źródeł

Rozmowa z Andrzejem Sewerynem. W spektaklu "Dowód" w Teatrze Polonia wystąpią ojciec i córka - Andrzej Seweryn i Maria Seweryn. Zagrają ojca i córkę.
On - Roberta - genialnego matematyka, który cierpi na schizofrenię. Ona - Catherine, która dla swojego ojca poświęca wszystko - talent, studia, odcina się od świata. O przygotowania do premiery, która odbędzie się 12 kwietnia w Teatrze Polonia, o swoim powrocie do źródeł, po 28 latach znów gra na polskiej scenie, opowiada reżyser przedstawienia Andrzej Seweryn. Dorota Wyżyńska: W "Gazecie Wyborczej" ukazał się cykl tekstów "Powrót Taty" - ojcowie pisali o swoim dojrzewaniu do bycia ojcem, o błędach, które popełniali. Zwierzali się z tego, co w relacji z dzieckiem jest dla nich najważniejsze, a czego nie są w stanie przeskoczyć, bo się boją, nie potrafią. Gdyby pan miał zabrać głos w tej dyskusji... Andrzej Seweryn: Pyta mnie pani o coś szalenie intymnego, osobistego. Niełatwo o tym mówić. Co jest dla mnie najważniejsze? Ważne jest zaufanie. Bez zaufania, z obu stron, byłoby nam trudniej. Trzeba też być godnym tego zaufania. Mam troje dzieci. I staram się im przekazać wartości, dzięki którym to zaufanie będzie możliwe. A jak wygląda relacja ojciec - córki w sztuce "Dowód"? Jakie błędy popełnia Robert? Jakie błędy popełniają córki? - Mówiąc bardzo ogólnie, ale celowo nie chcę wtajemniczać widzów przed premierą w szczegóły, to sztuka o tym, że miłość bez zaufania i wiary nie jest pełną miłością. Jakże inaczej potoczyłyby się losy tych ludzi, gdyby sobie ufali. To też sztuka o poświęceniu. Córki dla ojca. Takim bezgranicznym. Znam ludzi, którzy poświęcają się dla chorych na schizofrenię, ale to nie znaczy, że w związku z tym zrywają więzi z całym światem, odcinają się od znajomych. To poświęcenie Catherine jest poświęceniem niebywałym... A jednocześnie mam wrażenie, że Robert nie rozumiał córki, był w stanie przyjąć tylko to, co ona mu dawała w sposób bezpośredni. Ale nawet nie dostrzegł tego, co naprawdę ona dla niego zrobiła. Robert to geniusz, talent matematyczny... - Matematyczny rewolucjonista... Podobno autor, kiedy zaczął pisać tę sztukę, myślał o dwóch siostrach i królu Learze. A zakończył właśnie na matematykach. I dlatego na próbach był u was profesor matematyki... - Staraliśmy się nie być naiwnymi ludźmi teatru, którzy opowiadają o świecie, którego nie znają. Mam nadzieję, że w tej chwili nasza wiedza jest nieco większa. I okażemy się mniej naiwnymi. Czy Robert jest królem Learem? - Lear u Szekspira zachowuje się w sposób irracjonalny, trudno wytłumaczalny. Robert podobnie. Ma dwie córki, ale dla niego istnieje tylko jedna. To jest okrucieństwo. Nie tylko ojca, ale okrucieństwo życia. Chociaż właśnie dzięki Claire (czyli tej drugiej, niekochanej) Robert i Cathrine mogą żyć. Claire pomaga im finansowo. W tej sztuce mamy wiele niewiadomych. Co się stało z matką? Czy Robert przyczynił się w jakimś stopniu do jej śmierci? Dlaczego Claire zamieszkała w Nowym Jorku? Dlaczego jest tą niekochaną? Trudno, sięgając po ten tekst, nie wspomnieć o filmie, który był na naszych ekranach... "Dowód" ("Proof") z 2005 roku w reżyserii Johna Maddena z Anthonym Hopkinsem i Gwyneth Paltrow... - Traktujemy ten film jako pewną bazę, ale idziemy własną drogą. Trudno nie dostrzec wartości tego obrazu, ale gdybym mógł rozmawiać z twórcami wersji filmowej, zadałbym im na pewno kilka pytań. Rola Catherine ma wiele odcieni, to dla aktorki kopalnia bez dna. Poszukiwanie Joanny Trzepiecińskiej i Łukasza Simlata, którym towarzyszę jako reżyser i partner na scenie, pasjonują mnie bardziej niż ich filmowe pierwowzory. Chciałabym, żeby nasz spektakl miał wyrazistą fakturę teatralną. Swój styl. Wydaje mi się to bardzo istotne, żeby teatr inaczej traktował dramat Szekspira, inaczej np. "Anioły w Ameryce", a jeszcze inaczej taki tekst jak "Dowód", który jest w gruncie rzeczy bardzo prostym utworem, opartym w dużej mierze na aktorstwie. Wydaje mi się, że walka o styl, czyli o bogactwo teatru, powinna być naszą obsesją, jeśli nie obowiązkiem. Nie lubię ogłupiać publiczności. Nie lubię upraszczać historii. Mówić widzom, że człowiek jest albo kulawy, albo tylko ślepy. Staram się pracować z aktorami nad złożonością osobowości i przeżyć ich bohaterów. Jaką "fakturę teatralną" będzie miał "Dowód" w Teatrze Polonia? - To przedstawienie rozgrywa się w jednej dekoracji. Wszystko oparte jest na aktorach, ale chciałbym delikatnie zburzyć realizm tej sztuki... Mam wspaniałych współpracowników, Maciej Putowski robi scenografię, Magda Maciejewska projektuje kostiumy, Tomek Wert odpowiada za światło, a muzykę pisze Antek Łazarkiewicz. Jakkolwiek bym ich hamował, każdy z tych twórców naznaczy to przedstawienie swoją artystyczną wrażliwością. Myślę, że bardzo silnie zadziała tu muzyka... Ale nie chcę zdradzać zbyt wiele. Na scenie spotyka się pan ze swoją córką Marią. Marysia powiedziała mi w wywiadzie, że dla niej jest to szczególne wyzwanie, bardzo trudna praca, bo nie chce zawieść oczekiwań swojego taty. A co dla pana znaczy to spotkanie? - Jest w "Dowodzie" taka scena, kiedy ojciec mówi do córki: "Ja w twoim wieku miałem za sobą swoje najlepsze osiągnięcia matematyczne". Otóż uważam, że Marysia gra w taki sposób, pracuje w taki sposób, o jakim ja w jej wieku nie miałem zielonego pojęcia. Kiedy patrzę na intensywność jej prób, na jej propozycje rozwiązań kolejnych scen, na celność analizy postaci - mogę powiedzieć tylko jedno: ona dojrzewa aktorsko w sposób wspaniały... Bardzo mnie to cieszy. A praca tutaj w Teatrze Polonia jest dla mnie powrotem w szerokim tego słowa znaczeniu. Wracam do córki, wracam do Polski, do gry i reżyserii w polskim języku i na polskiej scenie. To wszystko to powrót do źródeł. „Dowód” („Proof”), tłumaczenie: Hanna Szczerkowska, reżyseria: Andrzej Seweryn Scenografia: Maciej Maria Putowski, Kostiumy: Magda Maciejewska, Muzyka: Antoni Łazarkiewicz, Występują: Maria Seweryn, Joanna Trzepiecińska, Andrzej Seweryn, Łukasz Simlat. Premiera: 12 kwietnia 2008 r.
Dorota Wyżyńska
Gazeta Wyborcza Stołeczna
5 kwietnia 2008
Portrety
Andrzej Seweryn

Książka tygodnia

Niebieska Księga z Nebo
Wydawnictwo Pauza w Warszawie
Manon Steffan Ros

Trailer tygodnia

Napój miłosny
Jitka Stokalska
Opera na Zamku w Szczecinie zaprasza ...